Vì sao tôi lại thử Linux sau khoảng 30 năm dùng Windows?

Nếu ai hỏi tôi hệ điều hành nào phù hợp nhất cho môi trường doanh nghiệp hiện nay, tôi sẽ không ngần ngại trả lời: Windows.

Từ kế toán, hóa đơn điện tử, chữ ký số, Microsoft Office cho đến các phần mềm chuyên ngành, gần như mọi thứ trong doanh nghiệp đều xoay quanh hệ sinh thái Windows.

Bản thân tôi cũng vậy.

Hiện tại tôi đang sử dụng song song:

• ThinkPad P1 Gen 4 chạy Windows 11 cho công việc chính.
• MacBook M1 phục vụ công tác, làm việc di động.
• VPS Debian Linux để vận hành website và các dịch vụ trực tuyến.

Nói cách khác, tôi đã tiếp xúc với Linux từ rất lâu, nhưng chỉ ở phía máy chủ. Còn trên máy tính cá nhân thì gần như chưa bao giờ sử dụng Linux một cách nghiêm túc.

Cho đến khi tôi có một chiếc HP EliteBook x360 1030 không dùng thường xuyên.

Và thế là tôi quyết định dành một buổi tối để cài Linux Mint 22.3 nhằm trả lời một câu hỏi đơn giản:

Linux ngày nay đã đủ tốt để thay thế Windows hay chưa?

Vì sao tôi chọn Linux Mint?

Linux có hàng trăm bản phân phối khác nhau.

Ubuntu, Fedora, Debian, Arch Linux, OpenSUSE…

Nhưng đối với người mới bắt đầu, Linux Mint gần như luôn nằm trong danh sách được khuyến nghị nhiều nhất.

Lý do rất đơn giản:

• Giao diện quen thuộc.
• Dễ cài đặt.
• Dễ sử dụng.
• Hoạt động ổn định.
• Cộng đồng hỗ trợ đông đảo.

Đặc biệt, giao diện Cinnamon của Linux Mint khiến người dùng Windows cảm thấy quen thuộc ngay từ lần đầu sử dụng.

Quá trình cài đặt thực tế

Bước 1: Tải Linux Mint

Tôi tải Linux Mint 22.3 Cinnamon Edition từ trang chủ Linux Mint.

Dung lượng bộ cài khoảng 2.9GB.

Bước 2: Tạo USB Boot

Sử dụng Rufus để tạo USB Boot.

Thiết lập:

• Partition Scheme: GPT
• Target System: UEFI (non CSM)
• File System: FAT32

Toàn bộ quá trình chỉ mất vài phút.

Bước 3: Khởi động từ USB

HP EliteBook sử dụng chuẩn UEFI nên việc boot khá đơn giản.

Chỉ cần nhấn F9 khi khởi động máy và chọn USB.

Linux Mint khởi động thành công ngay từ lần đầu tiên.

Sự cố đầu tiên: BootDevice Not Found

Mọi chuyện tưởng như hoàn hảo cho đến khi cài đặt hoàn tất.

Sau khi khởi động lại máy, màn hình hiện thông báo:

“BootDevice Not Found”

Đây là lỗi khiến không ít người mới hoang mang vì nghĩ rằng quá trình cài đặt đã thất bại.

Tuy nhiên sau khi kiểm tra lại Boot Menu, hệ thống Linux Mint vẫn tồn tại và khởi động bình thường.

Đây là một lỗi khá phổ biến trên một số dòng HP khi BIOS chưa cập nhật thứ tự khởi động ngay lập tức.

May mắn là sự cố được xử lý rất nhanh.

Ấn tượng đầu tiên khi vào Linux Mint

Điều khiến tôi ngạc nhiên không phải giao diện.

Mà là tốc độ.

Chiếc HP EliteBook 1030X vốn không còn quá mới nhưng khi chạy Linux Mint lại cho cảm giác phản hồi rất nhanh.

Khởi động nhanh.

Mở ứng dụng nhanh.

Tắt máy nhanh.

Toàn bộ hệ thống cho cảm giác nhẹ nhàng hơn đáng kể so với Windows 11.

Nếu không nhìn logo Linux Mint, nhiều người có thể nghĩ đây là một phiên bản Windows được tối ưu hóa cực tốt.

Linux Mint có dễ dùng không?

Câu trả lời là: Có.

Ít nhất là với những tác vụ phổ thông.

Ngay trong ngày đầu tiên, tôi có thể:

• Truy cập Gmail.
• Đăng nhập WordPress.
• Quản trị WooCommerce.
• Dùng Telegram.
• Sử dụng ChatGPT.
• Đọc tài liệu PDF.
• Duyệt web bằng Chrome.

Mọi thứ diễn ra rất tự nhiên.

Không hề có cảm giác đang sử dụng một hệ điều hành “khó dùng” như nhiều người vẫn nghĩ.

Điều tôi thích nhất ở Linux Mint

1. Miễn phí và hợp pháp

Đây là ưu điểm không thể phủ nhận.

Toàn bộ hệ điều hành hoàn toàn miễn phí.

Không cần crack.

Không cần kích hoạt.

Không cần lo lắng về vấn đề bản quyền.

2. Terminal cực kỳ mạnh

Là người thường xuyên quản trị VPS Linux, tôi cảm thấy rất quen thuộc.

Chỉ cần mở Terminal:

ssh root@server-ip

là có thể truy cập ngay vào máy chủ.

Không cần PuTTY.

Không cần WinSCP.

Không cần cài thêm bất cứ công cụ nào.

3. Hệ thống nhẹ và phản hồi nhanh

Đây là điều tôi cảm nhận rõ nhất ngay từ ngày đầu tiên.

Linux Mint tận dụng phần cứng rất hiệu quả.

Máy chạy mát hơn.

Quạt hoạt động ít hơn.

Hệ điều hành phản hồi nhanh hơn.

Linux Mint có thay thế được Windows không?

Đây có lẽ là câu hỏi được nhiều người quan tâm nhất.

Sau trải nghiệm thực tế, câu trả lời của tôi là:

Có thể thay thế trong nhiều trường hợp, nhưng chưa thể thay thế hoàn toàn.

Các ứng dụng Linux Mint có thể dùng để thay thế phần mềm Windows phổ biến

Một trong những câu hỏi lớn nhất khi chuyển từ Windows sang Linux là: “Vậy các phần mềm quen thuộc trên Windows sẽ được thay thế bằng gì?”. Dưới đây là bảng tổng hợp các ứng dụng phổ biến mà người mới dùng Linux Mint có thể tham khảo.

Hình ảnh màn hình làm việc của Linux Mint nhìn khá giống với Hệ điều hành Windows quen thuộc

Từ bảng trên có thể thấy, Linux Mint hoàn toàn đáp ứng tốt các nhu cầu phổ thông như lướt web, email, đọc tài liệu, quản trị website, viết bài, lập trình và quản trị VPS. Tuy nhiên, với các công việc phụ thuộc sâu vào Microsoft Office, Adobe, phần mềm kế toán, hóa đơn điện tử và chữ ký số tại Việt Nam, Windows vẫn là lựa chọn an toàn và thực tế hơn.

Vì vậy, theo trải nghiệm của tôi, Linux Mint phù hợp nhất để làm hệ điều hành phụ, máy công tác, máy học tập, máy quản trị hệ thống hoặc máy dùng cho các tác vụ online. Còn với môi trường văn phòng doanh nghiệp, Windows hiện vẫn là hệ sinh thái khó thay thế hoàn toàn. 

Những việc Linux Mint làm rất tốt

• Lướt web.
• Gmail.
• Google Drive.
• Telegram.
• ChatGPT.
• Quản trị WordPress.
• Quản trị VPS.
• Lập trình.
• Docker.
• SSH.
• Đọc tài liệu.
• Làm việc từ xa.

Đối với người làm SEO, quản trị website hoặc quản trị hệ thống, Linux thực sự là một môi trường làm việc rất thú vị.

Những việc Windows vẫn làm tốt hơn

• Microsoft Office chuyên sâu.
• Excel phức tạp.
• Photoshop chuyên nghiệp.
• Hóa đơn điện tử.
• Chữ ký số.
• Phần mềm kế toán.
• Các ứng dụng doanh nghiệp đặc thù.

Đây chính là lý do vì sao Windows vẫn gần như thống trị môi trường văn phòng hiện nay.

Không phải vì Windows tốt hơn Linux ở mọi mặt.

Mà vì hệ sinh thái của Windows quá mạnh.

Còn macOS thì sao?

Theo cảm nhận cá nhân của tôi:

Windows vẫn là lựa chọn tốt nhất cho môi trường doanh nghiệp.

macOS là lựa chọn cân bằng nhất giữa công việc và trải nghiệm người dùng.

Linux là lựa chọn thú vị nhất đối với người yêu công nghệ, quản trị hệ thống và muốn tìm hiểu sâu hơn về thế giới mã nguồn mở.

Kết luận

Sau ngày đầu tiên trải nghiệm Linux Mint 22.3 trên HP EliteBook 1030X, tôi thực sự bất ngờ về mức độ hoàn thiện của hệ điều hành này.

Linux Mint không còn là một hệ điều hành dành riêng cho dân kỹ thuật như nhiều năm trước.

Ngày nay, bất kỳ ai cũng có thể cài đặt và sử dụng Linux Mint cho các nhu cầu phổ thông.

Liệu Linux Mint có thay thế được Windows trên chiếc máy làm việc chính của tôi?

Câu trả lời hiện tại là chưa.

Nhưng liệu Linux Mint có thể trở thành một hệ điều hành phụ tuyệt vời cho các chuyến công tác, quản trị hệ thống, làm việc trực tuyến và học tập?

Chắc chắn là có.

Và có lẽ đây mới chỉ là điểm khởi đầu cho hành trình khám phá Linux của tôi.